با اکران فیلم The Odyssey به کارگردانی کریستوفر نولان، نام «ادیسه» دوباره بر سر زبانها افتاده است. اما بسیاری از مخاطبان این سؤال را میپرسند: داستان واقعی ادیسه چیست؟ آیا این حماسه بر اساس یک اتفاق تاریخی نوشته شده یا کاملاً افسانهای است؟
پاسخ کوتاه این است که ادیسه ترکیبی از تاریخ، اسطوره و ادبیات است. هومر حدود سه هزار سال پیش این حماسه را سرود و داستان بازگشت پادشاهی یونانی به نام اودیسئوس را پس از پایان جنگ تروا روایت کرد؛ سفری که قرار بود چند هفته طول بکشد اما به ده سال تبدیل شد و او را با خدایان، هیولاها و سختترین آزمونهای زندگی روبهرو کرد.
ادیسه چیست؟
ادیسه چیست؟
«ادیسه» (The Odyssey) یکی از دو حماسه بزرگ هومر، شاعر افسانهای یونان باستان است. اگر «ایلیاد» داستان جنگ تروا را روایت میکند، «ادیسه» درباره اتفاقاتی است که پس از پایان آن جنگ رخ میدهد.
قهرمان داستان اودیسئوس (Odysseus)، پادشاه جزیره ایتاکا است؛ همان فرماندهای که با طراحی اسب چوبی مشهور، باعث سقوط شهر تروا شد.
اما پیروزی در جنگ، پایان ماجرا نبود.
آیا ادیسه داستان واقعی است؟
این سؤال سالهاست ذهن تاریخدانان را مشغول کرده است.
بیشتر پژوهشگران معتقدند جنگ تروا احتمالاً ریشهای تاریخی داشته است. کاوشهای باستانشناسی در منطقه «حصارلیک» ترکیه امروزی نشان میدهد شهری که احتمال میرود همان تروا باشد، واقعاً وجود داشته و چندین بار در دوران باستان ویران شده است.
اما بخش عمده اتفاقات ادیسه، مانند غولهای یکچشم، جادوگران، الههها و هیولاهای دریایی، بخشی از اسطورههای یونان هستند و شواهد تاریخی برای آنها وجود ندارد.
به همین دلیل، ادیسه را نمیتوان یک روایت کاملاً واقعی دانست؛ بلکه داستانی است که بر پایه رویدادهای احتمالی تاریخی شکل گرفته و با اسطوره و تخیل درآمیخته است.
چرا اودیسئوس ده سال سرگردان شد؟
پس از سقوط تروا، اودیسئوس همراه سربازانش راهی خانه شد.
در مسیر، او غول یکچشمی به نام پولیفموس را کور کرد.
مشکل اینجا بود که پولیفموس، پسر پوزئیدون، خدای دریاها بود.
پوزئیدون برای انتقام، دریا را علیه اودیسئوس شوراند.
از آن لحظه، هر بار که او به خانه نزدیک میشد، طوفان، کشتیشکستگی یا حادثهای تازه سر راهش قرار میگرفت.
مسیر سفر اودیسه
مهمترین اتفاقات داستان ادیسه
۱. سرزمین نیلوفرخواران
در اولین توقف، همراهان اودیسئوس گیاهی جادویی خوردند که باعث میشد همه چیز را فراموش کنند و دیگر تمایلی به بازگشت نداشته باشند.
اودیسئوس آنها را به زور به کشتی بازگرداند.
۲. نبرد با سیکلوپ
اودیسئوس وارد غار غول یکچشمی به نام پولیفموس شد.
غول چند نفر از همراهانش را خورد.
اودیسئوس با نقشهای هوشمندانه، او را مست کرد، چشمش را کور کرد و همراهانش را زیر شکم گوسفندان پنهان کرد تا از غار فرار کنند.
همین اتفاق آغاز دشمنی پوزئیدون با او شد.
۳. کیسه بادها
خدای بادها تمام بادهای خطرناک را داخل کیسهای زندانی کرد تا کشتی به سلامت به خانه برسد.
اما ملوانان تصور کردند داخل کیسه طلاست.
وقتی آن را باز کردند، همه بادها آزاد شدند و کشتی دوباره از مقصد دور شد.
۴. جادوگر سیرسه
جادوگری به نام سیرسه همراهان اودیسئوس را به خوک تبدیل کرد.
اودیسئوس با کمک هرمس در برابر جادوی او مقاومت کرد و در نهایت موفق شد یارانش را نجات دهد.
۵. سفر به دنیای مردگان
برای پیدا کردن مسیر بازگشت، اودیسئوس وارد جهان مردگان شد و با روح پیشگویی به نام تیرسیاس ملاقات کرد.
او همچنین روح مادر و بسیاری از قهرمانان جنگ تروا را دید.
۶. آواز سیرنها
سیرنها موجوداتی بودند که با آواز خود دریانوردان را به سمت مرگ میکشاندند.
اودیسئوس گوش همراهانش را با موم بست و خودش را به دکل کشتی بست تا بتواند آواز را بشنود، اما نتواند به سمت آنها برود.
۷. اسکیلا و کاریبدیس
دو هیولای دریایی که عبور از میان آنها تقریباً غیرممکن بود.
اودیسئوس مجبور شد برای نجات کشتی، تعدادی از همراهانش را قربانی کند.
۸. گاوهای مقدس خورشید
با وجود هشدار خدایان، همراهان اودیسئوس از شدت گرسنگی گاوهای مقدس خورشید را کشتند.
زئوس آنها را با صاعقه نابود کرد.
تنها بازمانده این حادثه، خود اودیسئوس بود.
۹. جزیره کالیپسو
اودیسئوس هفت سال در جزیره الههای به نام کالیپسو اسیر شد.
او حتی پیشنهاد جاودانگی را رد کرد، زیرا تنها آرزویش بازگشت نزد همسر و فرزندش بود.
پایان داستان ادیسه
پس از بیست سال دوری، اودیسئوس سرانجام به ایتاکا بازگشت.
الهه آتنا او را به شکل پیرمردی ناشناس درآورد تا بتواند اوضاع را بررسی کند.
در خانه، بیش از صد خواستگار اموالش را غارت کرده بودند و منتظر بودند همسرش پنلوپه با یکی از آنها ازدواج کند.
در مسابقهای برای کشیدن کمان مخصوص اودیسئوس، هیچکس موفق نشد.
اما اودیسئوس کمان را برداشت، هویتش را آشکار کرد و همراه پسرش تلماخوس تمام خواستگاران را شکست داد و دوباره پادشاه ایتاکا شد.
پیام اصلی ادیسه چیست؟
برخلاف تصور بسیاری، ادیسه فقط داستان مبارزه با هیولاها نیست.
این حماسه درباره بازگشت به خانه، وفاداری، صبر، مسئولیت، غرور، وسوسه و بهای تصمیمهای انسان است.
به همین دلیل، پس از نزدیک به سه هزار سال هنوز هم یکی از تأثیرگذارترین داستانهای تاریخ به شمار میرود.
فیلم جدید کریستوفر نولان
ارتباط داستان ادیسه با فیلم جدید کریستوفر نولان
فیلم The Odyssey به کارگردانی کریستوفر نولان اقتباسی از همین حماسه کلاسیک هومر است. در این فیلم، مت دیمون نقش اودیسئوس را بازی میکند و بازیگرانی مانند تام هالند، آن هاتاوی، رابرت پتینسون، زندیا و لوپیتا نیونگو نیز حضور دارند. این اثر سفر پرخطر اودیسئوس پس از جنگ تروا را با استفاده از فناوری جدید IMAX به تصویر میکشد. (Odyssey Official)
با این حال، نولان صرفاً یک بازسازی مستقیم از متن هومر ارائه نکرده است. او برخی مفاهیم را برای مخاطب امروزی بازتفسیر کرده و موضوعاتی مانند گناه، عدالت، هویت و مسئولیت اخلاقی را پررنگتر کرده است؛ از جمله استفاده از مفهومی با عنوان «قانون زئوس» که در متن اصلی هومر وجود ندارد و بهعنوان یک ایده روایی جدید به فیلم اضافه شده است. (elle.com)